W nawiązaniu do spotkania, które odbyło się w dniu 7 sierpnia 2026 r. i zostało zorganizowane przez przeciwników budowy instalacji termicznego przekształcania odpadów (ITPO) w Piekarach Śląskich, chcielibyśmy odnieść się do przedstawionych podczas spotkania informacji, które w naszej ocenie zawierały liczne uproszczenia, manipulacje oraz twierdzenia niepoparte wiedzą techniczną i obowiązującymi przepisami.
Szczególne wątpliwości budziły wypowiedzi zaproszonych „ekspertów”, których część stwierdzeń dotyczących technologii spalania odpadów, prowadzenia procesu technologicznego, emisji oraz obowiązujących wymagań prawnych była przedstawiana w sposób bardzo uproszczony, a niekiedy niezgodny ze stanem faktycznym.
Dlatego zamiast prowadzić dyskusję opartą na emocjach, przedstawiamy poniżej najważniejsze fakty.
- kotły rusztowe to stara technologia – kotły rusztowe z rusztem schodkowym to jedna z najnowocześniejszych i najbardziej sprawdzonych technologii stosowanych do termicznego przekształcania odpadów. Od lat są rozwiązaniem niezawodnym, które technicznie pozwala na prowadzenie procesu spalania odpadów w sposób kontrolowany i stabilny. Wszystkie aktualnie eksploatowane spalarnie odpadów komunalnych w Polsce, z wyjątkiem spalarni w Zabrzu, która opiera się na technologii kotła fluidalnego (który w ostatnim czasie uległ awarii), wykorzystują technologię rusztową z rusztem schodkowym. – tak wygląda prawda.
- zatrzymanie rozbudowy spalarni odpadów w Krakowie, ponieważ jest to nieopłacalne – podczas wizyty technicznej zorganizowanej przez MPEC Piekary Śląskie dla mieszkańców Piekar przedstawiono informację, że istniejąca instalacja w Krakowie obecnie zabezpiecza potrzeby miasta w zakresie termicznego przekształcania odpadów. Z tego względu rozbudowa instalacji nie jest obecnie konieczna, a jej realizacja została odłożona w czasie. Nie oznacza to jednak, że sama technologia termicznego przekształcania odpadów jest nieopłacalna. – tak wygląda prawda.
- największa emisja zanieczyszczeń ze spalarni odpadów może występować podczas rozruchu i zatrzymania instalacji – w spalarni odpadów zainstalowane są palniki gazowo-olejowe, których zadaniem jest uruchomienie kotła i rozgrzanie go do parametrów nominalnych, a następnie rozpoczyna się podawanie RDF i jego spalanie. Ważne jest również to, że podczas rozruchu i zatrzymania spaliny są kierowane do instalacji oczyszczania spalin. Taka sama sytuacja występuje przy wyłączaniu kotła – najpierw odcinany jest dopływ RDF, a kocioł jest wygaszany po dopaleniu pozostałości paliwa przy wykorzystaniu ww. palników. Tak więc w całym procesie pracy kotła, od jego uruchomienia aż do wygaszenia, prowadzenie procesu odbywa się w sposób kontrolowany, z zachowaniem wymaganych parametrów i obowiązujących standardów emisyjnych – taka jest prawda.
- praca kotłowni opalanej RDF z zainstalowanymi bypassami – w instalacji spalania RDF nie ma zainstalowanych żadnych bypassów. Gdyby takie rozwiązanie było zastosowane, po uruchomieniu bypassu ciągły pomiar emisji na kominie wykazałby wielokrotny wzrost emisji pyłu. Należy również dodać, że pomiar emisji pyłu odbywa się w sposób ciągły, 24 godziny na dobę, przez 365 dni w roku, a system pomiarowy jest zdublowany, tak aby w przypadku awarii jednego urządzenia drugi mógł nieprzerwanie kontrolować proces. W przypadku przekroczenia dopuszczalnych parametrów wprowadzanie paliwa RDF do kotła jest wstrzymywane – taka jest prawda.
- praca kotłów z wyłączonym filtrem workowym lub praca instalacji bez worków – w filtrze workowym standardowo zainstalowanych jest od kilkuset do kilku tysięcy worków filtracyjnych. Technicznie nie jest możliwe wyłączenie lub ominięcie filtra workowego, a tym bardziej wyciągnięcie kilku tysięcy worków filtracyjnych. Po drugie, gdyby ktoś próbował dokonać takiej ingerencji, ciągły pomiar emisji na kominie odnotowałby wielokrotny wzrost emisji pyłu. Należy również dodać, że pomiar emisji pyłu odbywa się w sposób ciągły, 24 godziny na dobę, przez 365 dni w roku, a system pomiarowy jest zdublowany, tak aby w przypadku awarii jednego urządzenia drugi mógł nieprzerwanie kontrolować proces. W przypadku przekroczenia dopuszczalnych parametrów wprowadzanie paliwa RDF do kotła jest wstrzymywane – taka jest prawda.
- z instalacji będą emitowane bliżej nieokreślone zanieczyszczenia albo takie, o których dzisiaj nie wiemy – skład emitowanych spalin z instalacji spalania RDF jest bardzo dobrze znany i szczegółowo badany przez różnego rodzaju instytucje. Wszystkie zanieczyszczenia emitowane z ww. instalacji znajdują odzwierciedlenie w obowiązujących standardach emisyjnych określonych w rozporządzeniu w sprawie standardów emisyjnych oraz w wymaganiach BAT (Najlepszych Dostępnych Technikach). Nie oznacza to, że nauka zna każdą pojedynczą cząsteczkę znajdującą się w spalinach. Nie można jednak na tej podstawie sugerować, że spalarnie emitują „tajemnicze, nieznane zanieczyszczenia”, których nikt nie kontroluje, jest daleko idącą manipulacją i próbą wywołania nieuzasadnionych obaw wśród mieszkańców – taka jest prawda.
- Jakie są standardy emisyjne dla węgla kamiennego – w przeciwieństwie do spalania RDF gdzie standardy dla spalanie dla tego paliwa są bardzo szerokie i obejmują wszystkie emitowane zanieczyszczenia tak w przypadku węgla kamiennego dopuszczane standardy emisyjne są tyko określone dla trzech zanieczyszczeń tj. pył, SO2, NOx a dla takich zanieczyszczeń jak benzo(a)piren, rtęć chlor i związki nieorganiczne jako HCl, fluor i związki nieorganiczne jako HF, pył zawieszony PM10 są nie normowane można emitować bez ograniczeń – taka jest prawda.
- po włączeniu spalarni odpadów do ETS ciepło z instalacji będzie drogie – przedstawione na spotkaniu wyliczenia dotyczące konieczności ponoszenia kosztów CO₂ przez spalarnie odpadów należy rozpatrywać w szerszym kontekście. Koszty emisji CO₂ nie będą dotyczyły wyłącznie spalarni, ale całego sektora energetycznego opartego na węglu kamiennym, gazie ziemnym i innych paliwach kopalnych. Oznacza to, że koszty wytwarzania energii elektrycznej i ciepła będą rosły również w przypadku innych źródeł, a nie tylko instalacji spalania odpadów. Jednocześnie RDF jest specyficznym paliwem, ponieważ na bramie instalacji ma wartość ujemną – to dostawca odpadów płaci za ich przyjęcie i zagospodarowanie, a nie właściciel instalacji za zakup paliwa, jak ma to miejsce w przypadku tradycyjnych paliw energetycznych. Jest to istotna przewaga ekonomiczna instalacji wykorzystujących RDF. Należy również dodać, że przywoływane podczas spotkania cementownie, które od początku są w systemie ETS i od lat dążą do maksymalizacji zastępowania węgla RDF-em. Wynika to przede wszystkim z ekonomiki procesu RDF jest dla cementowni najbardziej konkurencyjnym cenowo źródłem energii, wykorzystywanym do produkcji klinkieru. Dlatego przedstawianie samego kosztu emisji CO₂ jako argumentu przesądzającego o wysokich kosztach ciepła ze spalarni jest dużym uproszczeniem i pomija rzeczywisty model ekonomiczny funkcjonowania instalacji – taka jest prawda. Należy tutaj zaznaczyć, że w przypadku włączenia ITPO do systemu ETS instalacji będą przysługiwały bezpłatne uprawnienia do emisji w zakresie związanym z eksportem ciepła do miejskiej sieci ciepłowniczej, na zasadach obowiązujących dla obecnie eksploatowanych instalacji uczestniczących w systemie ETS, co na pewno wpłynie za zmniejszenie kosztów związanych z systemem ETS.
- emisja CO₂ jest porównywalna z emisją z węgla kamiennego – zgodnie z zasadami monitorowania emisji CO₂, dla frakcji biomasy zawartej w paliwie współczynnik emisji CO₂ wynosi 0. Należy zaznaczyć, że w paliwie RDF zawartość frakcji biologicznej, obejmującej m.in. papier, tekturę, drewno oraz odpady kuchenne, może wynosić około 40–50%. Oznacza to, że znaczna część CO₂ powstającego podczas spalania RDF nie jest uwzględniana jako emisja kopalna w systemie ETS. Dlatego stwierdzenie, że emisja CO₂ z RDF jest porównywalna z emisją ze spalania węgla kamiennego, jest nieprawdziwe – rzeczywista emisja kwalifikowana jako kopalna w ETS jest istotnie niższa – taka jest prawda
- problemy z zagospodarowaniem żużla i popiołu z procesu spalania RDF – żużle i popioły powstające w procesie spalania RDF, po odpowiednim przetworzeniu i spełnieniu wymaganych parametrów, mogą być wykorzystywane jako pełnowartościowy materiał w szeroko rozumianym budownictwie drogowym i przemysłowym. Należy również wskazać, że w przypadku spalania RDF w cementowniach powstające w tym procesie składniki mineralne trafiają do procesu produkcji klinkieru, który jest głównym składnikiem cementu. Oznacza to, że składniki mineralne pochodzące ze spalania paliw alternatywnych mogą ostatecznie stać się częścią cementu wykorzystywanego przy budowie domów jednorodzinnych, wielorodzinnych oraz obiektów przemysłowych. Cementownie coraz częściej wykorzystują również odpowiednio przygotowane i spełniające wymagania odpady mineralne pochodzące ze spalarni jako materiały zdekarbonizowane, czyli pozbawione znacznej części udziału węgla, i kierują je do procesu produkcji klinkieru. W efekcie materiał, który wcześniej był odpadem z procesu spalania, może zostać wykorzystany jako surowiec w produkcji cementu, zamiast trafiać na składowisko – taka jest prawda.
- taksonomia UE zabrania budowy spalarni i że spalarnie wyrządzają poważne szkody środowisku i nie wpisują się w gospodarkę o obiegu zamkniętym – Rozporządzenie w sprawie Taksonomii nie zakazuje budowy ani eksploatacji spalarni odpadów. Taksonomia to system określający, które inwestycje mogą być uznane za „zrównoważone środowiskowo” Brak kwalifikacji do Taksonomii nie oznacza, że inwestycja jest nielegalna, szkodliwa ani nie może być realizowana. To tak jak z samochodem – fakt, że nie jest elektryczny, nie oznacza, że nie wolno nim jeździć – taka jest prawda.
- po co spalarnia, skoro można wszystko poddać recyklingowi – nie da się wszystkiego poddać recyklingowi. Nawet najlepiej funkcjonujące systemy gospodarki odpadami pozostawiają znaczną ilość odpadów resztkowych, których ze względów technicznych, jakościowych lub sanitarnych nie można poddać recyklingowi. Są to m.in. zabrudzone folie, pieluchy, odpady higieniczne, tekstylia nienadające się do recyklingu, odpady wielomateriałowe czy materiały drewnopochodne. Jeżeli takich odpadów nie poddamy termicznemu przekształceniu, pozostaje ich składowanie. Spalarnia nie jest więc konkurencją dla recyklingu, ale jego uzupełnieniem zagospodarowuje tę część odpadów, której nie można już racjonalnie i bezpiecznie poddać recyklingowi, odzyskując przy tym energię – taka jest prawda
- w Polsce zabraknie śmieci do produkcji RDF – na spotkaniu wielokrotnie przekonywano, że po wybudowaniu wszystkich planowanych spalarni w Polsce zabraknie odpadów do termicznego przekształcania. Tylko że właśnie Krajowy Plan Gospodarki Odpadami nie zakłada, że w Polsce powstanie 98 spalarni, które następnie będą miały problem z zapewnieniem odpowiedniej ilości odpadów do termicznego przekształcenia. KPGO określa przede wszystkim prognozowane strumienie odpadów oraz potrzebne moce przerobowe instalacji, uwzględniając istniejącą i planowaną infrastrukturę. Warto zwrócić uwagę, że w dokumentach dotyczących krajowej polityki gospodarowania odpadami wskazywano na niedobór, a nie nadmiar mocy termicznego przekształcania odpadów. W załączniku do KPGO 2022, w części dotyczącej potrzeb inwestycyjnych w zakresie instalacji termicznego przekształcania odpadów, wskazano, że istniejące moce wynosiły 1,134 mln Mg/rok, natomiast brakujące moce oszacowano na 3,233 mln Mg/rok w 2028 r. oraz 3,070 mln Mg/rok w 2034 r. Źródło: Ocena luki inwestycyjnej w kraju w zakresie gospodarki odpadami, załącznik do KPGO 2022, rozdział 7 „Potrzeby inwestycyjne w zakresie instalacji termicznego przekształcania odpadów”. Z kolei KPGO 2028 określił niezbędne moce przerobowe instalacji termicznego przekształcania odpadów dla 2034 r. na około 4,2 mln Mg/rok. W dokumencie uwzględniono zarówno istniejące instalacje, jak i instalacje znajdujące się w realizacji. Dane przedstawione przy KPGO 2028 wskazują zatem na dalsze zapotrzebowanie na moce termicznego przekształcania odpadów, a nie na sytuację, w której Polska miałaby dysponować nadmiarem takich instalacji. Dlatego stwierdzenie, że „KPGO zakłada budowę 98 spalarni, a po ich wybudowaniu zabraknie odpadów do spalania”, wymaga wskazania konkretnego zapisu źródłowego. W samym KPGO nie ma prostego założenia: „98 spalarni = 98 instalacji, które na pewno powstaną”. Planowanie prowadzone jest przede wszystkim w oparciu o ilość i strukturę powstających odpadów oraz zapotrzebowanie na moce przerobowe – taka jest prawda.
- spalarnie odpadów są bardzo drogie w budowie – spalarnia jest kosztowną inwestycją, ale nie oznacza to, że cały jej koszt poniosą mieszkańcy. Tego typu inwestycje mogą być finansowane z różnych źródeł, m.in. z dotacji oraz preferencyjnych, nisko oprocentowanych pożyczek NFOŚiGW i innych funduszy. Pozostałą część kosztów finansuje inwestor, a nakłady poniesione na budowę instalacji są następnie odzyskiwane w ramach jej działalności – poprzez zagospodarowanie odpadów oraz sprzedaż wytworzonego ciepła i energii. Należy również pamiętać, że mieszkańcy i tak ponoszą koszty zagospodarowania wytwarzanych przez siebie odpadów oraz koszty dostarczanego ciepła. Pytanie nie brzmi więc, czy za te usługi będziemy płacić, ale który sposób ich realizacji będzie dla mieszkańców bardziej opłacalny w długim okresie – taka jest prawda.
- z sali padły zarzuty, że proponowana instalacja spalania odpadów jest przewymiarowana w stosunku do potrzeb miasta, a z drugiej strony Sali pojawiły się pytania, dlaczego nadal planowana jest budowa kotłów gazowych – nie, proponowana wielkość instalacji jest uzasadniona zarówno technicznie, jak i ekonomicznie. Instalacja zagwarantuje podstawę dostaw ciepła dla Miasta Piekary Śląskie, natomiast brakujące w okresach szczytowego zapotrzebowania ilości ciepła będą dostarczane z zabudowanej kotłowni gazowej. To właśnie pokazuje, że instalacja jest odpowiednio dopasowana do potrzeb miasta, a nie przewymiarowana. Tego typu instalacje są często projektowane na poziomie około 100 tys. ton odpadów rocznie, ponieważ taka skala pozwala uzyskać korzystną ekonomikę inwestycji i niski koszt przypadający na jednostkę zainstalowanej mocy cieplnej. Należy również zaznaczyć, że rynek ciepła w Piekarach Śląskich nie jest mały jego zapotrzebowanie wynosi około 60 MW. W tym kontekście planowana instalacja stanowi racjonalne uzupełnienie systemu ciepłowniczego miasta i pozwala wykorzystać potencjał energetyczny odpadów, jednocześnie pozostawiając kotłownię gazową do pokrywania okresowych szczytów zapotrzebowania – taka jest prawda.
- na spotkaniu zarzucono, że MPEC Piekary Śląskie posługuje się „zafałszowanymi” nazwami spalarni odpadów, takimi jak np. Instalacja Termicznego Przekształcania Odpadów – ITPO – pragniemy wyjaśnić, że MPEC Piekary Śląskie jest przedsiębiorstwem energetycznym i podchodzi do tego zagadnienia z perspektywy energetyki, a nie jako przedsiębiorstwo gospoadarki odpadami zajmujące się gospodarką odpadami. Stosowana przez nas nomenklatura jest zgodna z terminologią funkcjonującą w sektorze energetycznym i znajduje bezpośrednie odniesienie w przepisach prawa. Zgodnie z art. 2 pkt 14 ustawy o odnawialnych źródłach energii, „instalacja termicznego przekształcania odpadów” oznacza instalację odnawialnego źródła energii będącą spalarnią odpadów lub współspalarnią odpadów w rozumieniu ustawy o odpadach, w której część wytwarzanej energii elektrycznej i ciepła pochodzi z ulegającej biodegradacji części odpadów przemysłowych lub komunalnych, pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego. Wobec powyższego używanie określenia „Instalacja Termicznego Przekształcania Odpadów – ITPO” nie jest żadnym zafałszowywaniem rzeczywistości ani próbą ukrywania charakteru planowanej instalacji. Jest to prawidłowe i ustawowo stosowane określenie, którym posługuje się sektor energetyczny. Dlatego zarzut o „zafałszowywanie” nazwy jest po prostu nieuzasadniony – taka jest prawda.
Koszt CO2 przy RDF
Założenia
- wartość opałowa RDF: 11,6 GJ/tonę
- wskaźnik emisji: 100 kg CO₂/GJ
- frakcja biologiczna: 42%
- frakcja kopalna: 58%
- cena EUA: 80 EUR/t CO₂
- kurs: 4,30 zł/EUR
1. Emisja CO₂ z 1 tony RDF
Całkowita emisja:
11,6 GJ/t × 100 kg CO₂/GJ = 1 160 kg CO₂/t
czyli:
1,160 t CO₂ na 1 tonę RDF
Z tego 42% stanowi frakcja biologiczna, a 58% kopalna.
Emisja kopalna:
1 160 × 58% = 672,8 kg CO₂/t
Czyli z spalenia 1 tony RDF wyemitujemy ok 0,6728 tony CO₂/tonę RDF
2. Koszt CO₂ dla 1 tony spalonego RDF-u
Przy cenie EUA 80 EUR/t:
0,6728 × 80 = 53,82 EUR/t RDF
Po kursie 4,30 zł/EUR:
53,82 × 4,30 = 231,43 zł/t RDF
Koszt CO₂ przy spaleniu 1 tony RDF-u wynosi ok. 231 zł na tonę RDF
3. Koszt CO₂ przypadający na 1 GJ wyprodukowanego ciepła
Na 1 GJ energii zawartej w RDF przypada:
100 kg CO2 × 58% = 58 kg CO₂/GJ
czyli:
0,058 tony CO₂/GJ
Koszt:
0,058 × 80 Euro x 4,30 zł =19,95 zł/GJ energii zawartej w RDF
Tutaj trzeba uwzględnić sprawność odzysku ciepła.
Jeżeli przyjmiemy przykładowo 87 % sprawności cieplnej, to z 1 GJ energii chemicznej RDF otrzymamy 0,87 GJ wyprodukowanego ciepła.
Wtedy koszt CO₂:
19,95 / 0,87 = 22,93 zł/GJ wyprowadzonego ciepła do miejskiej sieci ciepłowniczej.
Należy tutaj zaznaczyć, że w przypadku włączenia ITPO do systemu ETS instalacji będą przysługiwały bezpłatne uprawnienia do emisji w zakresie związanym z eksportem ciepła do miejskiej sieci ciepłowniczej, na zasadach obowiązujących dla obecnie eksploatowanych instalacji uczestniczących w systemie ETS co na pewno wpłynie za zmniejszenie kosztów związanych z systemem ETS.